Νόμπελ Λογοτεχνίας 2026

Νόμπελ Λογοτεχνίας 2026: η Αν Κάρσον και τα αρχαία ελληνικά

Νόμπελ Λογοτεχνίας 2026: Όταν η Σουηδική Ακαδημία την εντόπισε, την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου, η Αν Κάρσον βρισκόταν στην Ισλανδία. Σύμφωνα με τη μόνιμη γραμματέα της Ακαδημίας, Ίνγκριντ Κάρλμπεργκ, η είδηση την αιφνιδίασε εντελώς. Εκείνη την ώρα «άκουγε τον άνεμο». Δεν μπορώ να φανταστώ πιο ταιριαστή εικόνα για μια ποιήτρια που πέρασε τη ζωή της με το αυτί στραμμένο σε φωνές που έσβησαν πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια. 

Γράφει η Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη

Η Κάρσον γεννήθηκε στο Τορόντο το 1950 και είναι, πριν από οτιδήποτε άλλο, κλασική φιλόλογος. Δίδαξε από το 1979 κλασική φιλολογία και δημιουργική γραφή σε πανεπιστήμια όπως το McGill, το Μίσιγκαν, το NYU και το Πρίνστον, ενώ το 1981 δημοσίευσε τη διδακτορική της διατριβή, «Odi et Amo Ergo Sum». Στα 76 της παίρνει το βραβείο δεκατρία χρόνια μετά την Άλις Μανρό, την τελευταία Καναδή που είχε τιμηθεί με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Στο βιογραφικό της είχε ήδη δύο βραβεία Griffin, το T. S. Eliot, το Βραβείο Πριγκίπισσα των Αστουριών και υποτροφία MacArthur.

Η Ακαδημία τη βράβευσε για το «τολμηρό και ευρηματικό έργο» της, που μέσα από έναν παιχνιδιάρικο διάλογο με την κλασική παράδοση δίνει νέες μορφές στη σύγχρονη λογοτεχνία. Πρόσθεσε και κάτι που το βρίσκω ακριβές: στο κέντρο της γραφής της συναντιούνται η αγάπη του φιλολόγου για τις λέξεις και η αναζήτηση του ποιητή για καινούργιο νόημα. Η απονομή γίνεται στη Στοκχόλμη στις 10 Δεκεμβρίου.

Για εμάς τους Έλληνες αναγνώστες, η βιβλιογραφία της μοιάζει με το μάθημα αρχαίων που θα θέλαμε να είχαμε κάνει στο σχολείο. Το δοκίμιο «Eros the Bittersweet» (1986) στήνεται γύρω από τη λέξη «γλυκύπικρος», που πρώτη, απ' όσο ξέρουμε, χάρισε στον έρωτα η Σαπφώ. Στην «Αυτοβιογραφία του κόκκινου» (1998), μυθιστόρημα σε στίχους και το πιο γνωστό της βιβλίο, πήρε τα αποσπάσματα του Στησίχορου για τον Γηρυόνη, το κόκκινο φτερωτό τέρας που σκότωσε ο Ηρακλής στον δέκατο άθλο, και τον έκανε σημερινό έφηβο, ερωτευμένο και πληγωμένο. Μετέφρασε Σαπφώ, Αισχύλο, Σοφοκλή και Ευριπίδη· τέσσερα έργα του Ευριπίδη τα συγκέντρωσε σε έναν τόμο με τίτλο «Grief Lessons» (2006), δηλαδή «Μαθήματα πένθους». Στο «Norma Jeane Baker of Troy» (2019), ένα κείμενο για τη σκηνή, έβαλε την «Ελένη» του Ευριπίδη να συναντήσει τη Μέριλιν Μονρό.

Η Κάρσον διαβάζει τους αρχαίους σαν συγχρόνους της, με χιούμορ και αυθάδεια. Στη Σαπφώ της, το «If Not, Winter» (2002), κρατά τις αγκύλες εκεί όπου ο πάπυρος έχει φθαρεί, ώστε να βλέπουμε πού χάθηκαν οι λέξεις. Στο «Nox» (2010), ένα βιβλίο μέσα σε κουτί για τον θάνατο του αδελφού της, χτίζει το πένθος γύρω από ένα ποίημα του Κάτουλλου. Αυτή η εντιμότητα απέναντι στο κενό είναι, για μένα, ο πρώτος λόγος που της αξίζει το βραβείο. Δεν είναι εύκολη συγγραφέας. Τα βιβλία της ανακατεύουν ποίηση και δοκίμιο, και όποιος ψάχνει γραμμική πλοκή θα δυσκολευτεί.

Από τις εκδόσεις Πατάκη έχουν κυκλοφορήσει τρία βιβλία της. Τα «Λίγα λόγια» (2013) είναι μια δίγλωσση συλλογή από σύντομα πεζοποιήματα, σε μετάφραση του Χάρη Βλαβιανού, που μετέφρασε και την «Αυτοβιογραφία του κόκκινου», η οποία κυκλοφόρησε φέτος. Το «Η ομορφιά του συζύγου» (2023), ένα αφήγημα σε 29 ταγκό για έναν γάμο που διαλύεται, το μετέφρασαν η Ευτυχία Παναγιώτου και ο Δημήτρης Αθηνάκης. Το «Έρως ο γλυκόπικρος» κυκλοφορεί από το 2019 από τις εκδόσεις Δώμα, σε μετάφραση Ανδρονίκης Μελετλίδου. 

Αν δεν την έχετε διαβάσει, ξεκινήστε από την «Αυτοβιογραφία του κόκκινου»: έχει ιστορία και πρόσωπα που πονάνε, κι από εκεί τα υπόλοιπα διαβάζονται πιο εύκολα. Τα «Λίγα λόγια» είναι για τις μέρες που θέλετε μια σελίδα και όχι ένα βιβλίο.
Στο απόσπασμα 47 («Ἔρος δ' ἐτίναξέ μοι φρένας»), η Σαπφώ γράφει ότι ο Έρωτας τής τράνταξε την ψυχή, όπως ο άνεμος του βουνού όταν πέφτει πάνω στις βελανιδιές. Η Κάρσον το μετέφρασε το 2002. Ήταν άραγε ο ίδιος άνεμος εκείνος που άκουγε στην Ισλανδία;