Skip to main content
25-06-2019

O Θανάσης Πέτρου και ο Δημήτρης Βανέλλης μας μιλούν για το βιβλίο τους: Γιαννούλης Χαλεπάς – Ο μύθος της νεοελληνικής γλυπτικής, από τις εκδόσεις Πατάκη

Ένα υπέροχο βιβλίο μόλις δημιουργήσατε για έναν εξίσου υπέροχο καλλιτέχνη, τον Γιαννούλη Χαλεπά. Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με αυτή την προσωπικότητα, την τέχνη της γλυπτικής και την Τήνο;
Θ.Π.: Το 2018 ήταν έτος αφιερωμένο στον Γιαννούλη Χαλεπά, για τα ογδόντα χρόνια από τον θάνατό του, οπότε κυκλοφόρησαν αρκετά δημοσιεύματα για τη ζωή και το έργο του. Κάπως έτσι ξαναθυμήθηκα τη βιογραφία του Χαλεπά, την οποία γνώριζα μέσες άκρες, και μου γεννήθηκε η ιδέα ότι θα άξιζε τον κόπο να κάνω ένα κόμικς σχετικό με τη ζωή και το έργο του. Το πρότεινα στον Δημήτρη, ο οποίος με χαρά δέχθηκε και την άνοιξη του 2018 ξεκινήσαμε να το δουλεύουμε.

Έγιναν οι ανάλογες αυτοψίες; Επισκεφθήκατε το νησί; Οι εντυπώσεις σας από τον Πύργο της Τήνου και το σπίτι – μουσείο του Γιαννούλη Χαλεπά;
Θ.Π.: Έχω επισκεφθεί δύο φορές την Τήνο και τον Πύργο, τη δεύτερη φορά, μάλιστα αφότου είχαμε ξεκινήσει να δουλεύουμε το κόμικς, οπότε είναι ιδιαίτερα συγκινητικό να βλέπεις τους χώρους στους οποίους ζούσε και δημιουργούσε ο Χαλεπάς. Το σπίτι του Χαλεπά ουσιαστικά παραμένει σχεδόν αναλλοίωτο στο πέρασμα των χρόνων. Περισσότερες λεπτομέρειες μπορεί κάποιος να βρει στο περιοδικό «Νέα Εστία» (τόμος 90ος, τεύχος 1057) του 1971, όπου υπάρχει ένα εκτενές αφιέρωμα στο σπίτι του Χαλεπά που υπογράφει ο Ιορδάνης Ε. Δημακόπουλος.

Πόσο εύκολο ή δύσκολο ήταν το έργο της συλλογής αρχειακού υλικού για τη ζωή και το έργο του Γιαννούλη Χαλεπά;
Θ.Π.: Χρειάστηκε να αφιερώσουμε πολύ χρόνο στην έρευνα, αλλά για μένα, ίσως αυτό να ήταν και το πιο ελκυστικό κομμάτι της δημιουργίας. Διαβάσαμε ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της σχετικής βιβλιογραφίας, μάλλον όμως η αναζήτηση του υλικού από τις εφημερίδες τις εποχής ήταν το πιο χρονοβόρο κομμάτι της έρευνας.

Δ.Β. : Όσον αφορά τις βιογραφίες… υπάρχουν πολλοί μύθοι γύρω από τον Χαλεπά. Και αρκετές μυθιστορηματικές βιογραφίες. Προσπαθήσαμε να ξεχωρίσουμε τι απ’ όλα αυτά είναι αλήθεια και τι φανταστικά. Νομίζω ότι από άποψη τεκμηρίωσης έγινε σημαντική δουλειά. 

Η καλλιτεχνική διάνοια περνάει μέσα από την παράνοια; Τι συμβαίνει στην περίπτωση του Γιαννούλη Χαλεπά; 
Θ.Π.: Δεν νομίζω ότι υπάρχει αιτιώδης συνάφεια μεταξύ καλλιτεχνικής διάνοιας και παράνοιας. Ωστόσο, ο Χαλεπάς ανήκει σ᾽ αυτήν την κατηγορία των «καταραμένων» καλλιτεχνών που πέρασαν μέσα από τις συμπληγάδες της ψυχικής νόσου. Ο Χαλεπάς απέδειξε περίτρανα ότι παρά τα βάσανα, τις στερήσεις και τις απαγορεύσεις που βίωσε, ποτέ δεν έχασε το πάθος του για την τέχνη.

Δ.Β.: Όχι, όχι απόλυτα τουλάχιστον. Απλώς ίσως να υπάρχει ένα μεγαλύτερο ποσοστό καλλιτεχνών που αγγίζουν αυτά τα όρια. Μεγαλύτερο από το αντίστοιχο ποσοστό που υπάρχει ανάμεσα σε άλλους ανθρώπους. Δε νομίζω όμως ότι το ένα προϋποθέτει το άλλο ή ότι υπάρχει άμεση σχέση . Σίγουρο πάντως είναι ότι η παράνοια δεν εμποδίζει να δημιουργηθούν αριστουργήματα. Αυτό ακριβώς αποδεικνύει άλλωστε η συγκεκριμένη περίπτωση, αλλά και η πασίγνωστη του Βαν Γκογκ, η Γιαγιόι Κουσάμα και άλλες.

Έχουμε συνδέσει το απέριττο που διακρίνουμε στις εικόνες του βιβλίου σας για τον Γιαννούλη Χαλεπά με το απέριττο και τόσο άρτια αισθητικά του παραδοσιακού κυκλαδίτικου τοπίου, φύση και αρχιτεκτονική. Εσείς τι εξήγηση θα μας δίνατε;
Θ.Π.: Η Τήνος είναι προφανώς ένας πολύ ιδιαίτερος τόπος. Eκεί γεννήθηκε φυσικά ο Χαλεπάς, αλλά και πληθώρα άλλων κολοσσών της ελληνικής τέχνης: ο Γύζης, ο Λύτρας, ο Φιλιππότης, ο Σώχος, οι Φυτάληδες, ο Γαΐτης και πολλοί άλλοι. Οι γνώσεις μου δεν μου επιτρέπουν να δώσω μια εξήγηση για τους λόγους που το συγκεκριμένο κυκλαδονήσι αποτέλεσε τη γενέτειρα όλων αυτών των καλλιτεχνών, φαντάζομαι πάντως ότι το τοπίο, η αρχιτεκτονική και όλο το πολιτισμικό και κοινωνικό υπόβαθρο αποτέλεσαν το γόνιμο έδαφος για να εμφανιστεί αυτό το φαινόμενο.

Δ.Β.: Η Τήνος είχε και την ιδιαιτερότητα να παράγει εξαιρετικό μάρμαρο και οι μαρμαράδες ήταν ένα παραδοσιακό επάγγελμα εκεί. Φυσικό είναι λοιπόν ο κοινός άνθρωπος να βρίσκεται πιο κοντά στην έννοια της γλυπτικής και να υπάρχει ένα υψηλότερο ποσοστό γλυπτών από ότι σε άλλα μέρη. Ίσως η επαφή με τη γλυπτική, μια εικαστική τέχνη δηλαδή, και με τη Σχολή Καλών Τεχνών στην οποία φοιτούσαν οι γλύπτες, να δημιούργησε και ενδιαφέρον για τη ζωγραφική. Η έννοια της τέχνης δηλαδή να ήταν πιο οικεία στο νησί απ’ όσο αλλού. Φυσικά δεν λέω τίποτα με απόλυτη σιγουριά. Εικασίες κάνω.

Εάν είχατε τη δυνατότητα να συνομιλήσετε με τον Γιαννούλη Χαλεπά, τι θα θέλατε να τον ρωτήσετε;
Θ.Π.: Νομίζω πως δεν θα ήθελα να κουβεντιάσουμε και πολλά πράγματα θα μου αρκούσε να τον δω να σχεδιάζει και να δουλεύει τον πηλό στο υπόγειο του σπιτιού του και μετά να καπνίζαμε παρέα ένα τσιγάρο.

Δ.Β.: Θα ήθελα να τον ακούσω να μιλά. Μόνος του, με μένα, με άλλους… δεν έχει σημασία. Ίσως εγώ να μην ρωτούσα τίποτα. Αν όμως τον άκουγα, έστω κι αν μιλούσε ακατάληπτα… δεν ξέρω… νομίζω ότι θα ήταν μια συγκλονιστική εμπειρία. 

Ετοιμάζετε κάποιο νέο βιβλίο; Θα θέλατε να μας μιλήσετε για το θέμα του;
Θ.Π.: Αυτή τη στιγμή δεν έχουμε κάτι κατά νου. Χρειάζεται κάποιος χρόνος για να ξαναφορτίσουμε τις «μπαταρίες» μας.

Δ.Β.: Ποτέ δεν ξεκινάμε το ένα βιβλίο αμέσως μετά το προηγούμενο ούτε και προγραμματίζουμε επόμενα βήματα. Μέχρι τώρα αυτή η τακτική – ή μάλλον η έλλειψη τακτικής - μας έχει βγει σε καλό. Θα δούμε. 

Το καλοκαίρι θα ταξιδέψετε στην Τήνο για βιβλιοπαρουσιάσεις; Πού μπορούν να σας συναντήσουν οι αναγνώστες, διαδικτυακά και από κοντά;
Θ.Π.: Ναι, έχουμε κανονίσει να κάνουμε μια παρουσίαση του βιβλίου μας στην Τήνο στις αρχές του Σεπτέμβρη, κάτι που μου φαντάζει ήδη συναρπαστικό. Δεν έχω ιστοσελίδα με τη δουλειά μου, αλλά κάποια δείγματα υπάρχουν στο behance και στο facebook. 

Δ.Β.: Όντως είναι συναρπαστικό. Θα έχει πολύ ενδιαφέρον μια παρουσίαση εκεί. Όσο για συνάντηση… διαδικτυακά στο facebook , με το όνομά μου στα ελληνικά. Και από κοντά στη βιβλιοθήκη της Σχολής Καλών Τεχνών όπου δουλεύω, η οποία, εκτός του ότι είναι η μεγαλύτερη βιβλιοθήκης τέχνης στην Ελλάδα, είναι και ανοιχτή για όλους.

Το βιβλίο: Γιαννούλης Χαλεπάς – Ο μύθος της νεοελληνικής γλυπτικής

Βιογραφικά δημιουργών του βιβλίου 
Ο Θανάσης Πέτρου γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1971. Σπούδασε γαλλική φιλολογία, κοινωνιογλωσσολογία (Α.Π.Θ., Paris VII) και δημιουργία κόμικς (ΑΚΤΟ). Aπό το 2005 έως το 2011 εργαζόταν στο «9» της εφημερίδας Ελευθεροτυπία. Από το 2012 διδάσκει στον ΑΚΤΟ. Έργα του: Ο τυμπανιστής και οι φίλοι του (εκδ. Βιβλιοπέλαγος, 2008). Με τον Δημήτρη Βανέλλη στο σενάριο συνεργάστηκαν στα Παραρλάμα και άλλες ιστορίες του Δημοσθένη Βουτυρά (εκδ. Τόπος, 2011), Το Γιούσουρι και άλλες φανταστικές ιστορίες (εκδ. Τόπος, καλύτερο κόμικς 2012 στα βραβεία Comicdom Awards), Η Μεγάλη Bδομάδα του πρεζάκη (εκδ. Τόπος, 2015), Το πτώμα (σενάριο των Τάσου Ζαφειριάδη και Γιάννη Παλαβού, εκδ. Jemma Press, καλύτερο εξώφυλλο 2011 στα Comicdom Awards και έπαινος στην κατηγορία Εικονογράφηση Εξωφύλλου στα βραβεία ΕΒΓΕ, 2011 (στη γαλλική γλώσσα «Le Croque-mort», εκδ. Steinkis, 2015), «actors»,  έπαινος στην κατηγορία Εικονογράφηση Βιβλίου και Εξωφύλλου στα βραβεία ΕΒΓΕ, 2013 (εκδ. Cart oonark, 2013), Στη μάχη του Μαραθώνα (Εκδόσεις Πατάκη, 2015, Κρατικό βραβείο βιβλίου γνώσεων για παιδιά 2017), Στη μάχη των Θερμοπυλών (Εκδόσεις Πατάκη, 2016), Στη Σαλαμίνα και στις Πλαταιές (Εκδόσεις Πατάκη, 2017), και τα τρία σε σενάριο της Κατερίνας Σέρβη, Αμανίτα Μουσκάρια σε σενάριο του Παύλου Μεθενίτη (εκδ. Γνώση, 2016), Γρα-Γρου σε σενάριο των Τάσου Ζαφειριάδη και Γιάννη Παλαβού (εκδ. Ίκαρος, 2017, βραβείο καλύτερου κόμικς και καλύτερου σεναρίου στα Comicdom Awards 2018).

Ο Δημήτρης Βανέλλης γεννήθηκε στη Λέσβο, αλλά ζει στην Αθήνα, όπου εργάζεται στη Βιβλιοθήκη της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών. Έχει γράψει 4 λογοτεχνικά βιβλία. Από το 1990 γράφει σενάρια για κόμικς και έχει συνεργαστεί με πολλούς Έλληνες δημιουργούς (Δερβενιώτης στη σειρά Φανούρης Άπλας, Ζήκος, Ζαφειράτος, Σόλης κ.ά.). Από το 2003 συνεργάζεται σχεδόν αποκλειστικά με τον Θανάση Πέτρου. Από τη συνεργασία αυτή έχουν προκύψει πολλές ιστορίες στο «9» της Ελευθεροτυπίας και τα άλμπουμ Παραρλάμα και άλλες ιστορίες του Δημοσθένη Βουτυρά (2011), Το Γιούσουρι και άλλες φανταστικές ιστορίες (2012) και Η Μεγάλη Βδομάδα του πρεζάκη (2015), που έχουν εκδοθεί από τις εκδόσεις Τόπος.