Skip to main content
19-02-2019

O Κωνσταντίνος Λουκόπουλος και το βιβλίο του "Οι πόλεις το χειμώνα", από τις εκδόσεις Έναστρον

O Κωνσταντίνος Χ. Λουκόπουλος γεννήθηκε στην Ελευσίνα το 1965 κι έχει σπουδάσει Φυσική και Ιστορία και Φιλοσοφία της Επιστήμης. Ποιήματά του και πεζά έχουν δημοσιευτεί σε έντυπα και σε διαδικτυακά περιοδικά και σε συλλογικούς τόμους και ανθολογίες. Κείμενά του στοιχειοθέτησαν την παράσταση των Αισχυλείων 2017, σε σκηνοθεσία Χρήστου Δήμα με τη συμμετοχή της Λαϊκής Ορχήστρας Μίκης Θεοδωράκης στα πλαίσια της πρωτοβουλίας Ελευσίνα 2021 – Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, στη συνέχεια κυκλοφόρησαν μαζί με την ομώνυμη ποιητική συλλογή και το DVD της παράστασης. Υπήρξε συγγραφέας βιβλίων Φυσικής στις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα καιΈναστρον. Διατηρεί το ιστολόγιο: « Έλευσις, ένα ταπεινό ενδιαίτημα αθανασίας»

Εργογραφία: Οι Πόλεις το Χειμώνα (Έναστρον – 2018), Επιτάφιος εν Ελευσίνι (μικρές εκδόσεις  - 2018)
Συμμετοχές: DiPgeneration (Μανδραγόρας – 2018), DiPgeneration(Θράκα – 2016), CRAFTBOOKII – ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ (μικρές εκδόσεις - 2015), CRAFTBOOKI(Γαβριηλίδης – 2013), Η τέχνη του Γράφειν (Καστανιώτης - 1993)

 

H μικρή φόρμα στον γραπτό λόγο, τα χαρίσματά της αλλά και το ταλέντο του συγγραφέα, κυρίου Κωνσταντίνου Λουκόπουλου αποκαλύπτονται με τρόπο μοναδικό στο βιβλίο του «Οι Πόλεις το Χειμώνα», από τις εκδόσεις Έναστρον.

Πώς καταλήξατε στη μικρή φόρμα και τα ποιήματα ως τον δικό σας γραπτό τρόπο έκφρασης, προκειμένου να επικοινωνήσετε τις σκέψεις και την προσωπική σας θέαση του κόσμου;
Οι μικρές φόρμες είναι η ευκαιρία του γραπτού λόγου να ξανακερδίσει τις ποιητικές συνιστώσες που απώλεσε, μέσω της πιεστικής εμπορικής τακτικής προς την αναίτια έκταση, τη γραμμικότητα και τη φλυαρία.  Η ποίηση και η μουσικότητα, αν εννοούνται από τον συγγραφέα, θα αναδειχθούν καλύτερα στις μικρές φόρμες. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορεί να επιτευχθεί η ποίηση και στην έκταση, απλά θέλει μαστοριά και απόλυτη συγκέντρωση στην ποιητική υπόσταση του κειμένου. Ο Ρομπέρτο Μπολάνιο είναι ένα τέτοιο παράδειγμα συγγραφέα που κατορθώνει να επιτύχει μεγάλα έργα, διατηρώντας την ποιητική αυτοτέλεια των μικρότερων κειμένων που περιέχονται και συνδέονται με τα υπόλοιπα σε έναν μεγαλύτερο ιστό πλοκής και αφήγησης. Το 2666 για παράδειγμα είναι ένα γιγαντιαίο μυθιστόρημα που απαρτίζεται από πολλά μικρότερα, που περιέχουν άλλα μικρότερα κοκ. Μου αρέσει αντίστοιχα να πειραματίζομαι με τις μικρές φόρμες, διατηρώντας το νόημα στιβαρό, πιο κοντά στην ποίηση, δίχως περιττά στολίδια. Και, όποτε είναι εύκολο, να συνδέω, εννοιολογικά τουλάχιστον, τα κείμενα με περιεκτικούς υπέρτιτλους.

Το βιβλίο σας χωρίζεται στις ενότητες: «Οι Πόλεις το Χειμώνα», «Εγκιβωτισμοί – Οντολογία ενός ακούσιου περιορισμού» και «Κείμενα για την αφαλάτωση – Αυτοανάλυση και η συνακόλουθη δυνητική σιωπή». Τι έχει να παρουσιάσει, να μεταφέρει η κάθε ενότητα στον αναγνώστη;
Ο Πόλεις το Χειμώνα είναι μια περιήγηση σε αγαπημένες, εμβληματικές πόλεις, μια φλανερί, όπως μου αρέσει να λέω, χρησιμοποιώντας τη λέξη  που έχει στην ουσία εφευρεθεί για τους άσκοπους περιηγητές (flâneurs) του Παρισιού. Οι χαρακτήρες εκεί, είναι, στην πράξη, ο συγγραφέας και ένα πλαίσιο, ενίοτε προσωπικό, ενίοτε όμως και ιστορικό, πολιτικό ή και διακειμενικό - ανάλογα με το ύφος και τα λογοτεχνικά δάνεια- που εκκινεί από την κάθε πόλη και (κυρίως) από τη θέση που καταλαμβάνει αξιακά στο προσωπικό μου σύμπαν.  Το εξαιρετικό εξώφυλλο του Γιώργου Κόρδη, λέει για αυτή την ενότητα πολλά περισσότερα από όσα λέει το ίδιο το βιβλίο. Όλα τα κείμενα εδώ είναι μικρά διηγήματα μπονζάι.
Οι Εγκιβωτισμοί είναι ένα χρονικό ακούσιου εγκλεισμού και ιδρυματοποίησης, ας πούμε το πώς βλέπει τα πράγματα και τον κόσμο, ένας χρόνια ασθενής, που περιορίζεται στο χώρο του - λόγω της φθοράς του κορμιού - αλλά μόνο στο χώρο, διότι όπως λέει κι ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου «ο νους μας είναι αληταριό που όλο θα δραπετεύει». Αυτή η ενότητα είναι μια προσπάθεια να γίνει μια οντολογική διερεύνηση της ποιητικής δυναμικής μου. Η φίλη συγγραφέας Πόλυ Χατζημανωλάκη, που μου έκανε την τιμή να ασχοληθεί με το βιβλίο και να γράψει την κεντρική εισήγηση της παρουσίασης τη χαρακτηρίζει «Πουργκατόριο» δηλ. Καθαρτήριο.
Τα Κείμενα για την Αφαλάτωση είναι κατ’ αντίστιξη των Εγκιβωτισμών, τα πεζά μου ποιήματα με τις οντολογικές αιχμές. Το σύνολο των αλάτων που πρέπει να εξαχθούν για να ελευθερωθεί η ύπαρξη από τα βαρίδια της - η αφαλάτωση ως μια διαδικασία αποδοχής και συμφιλίωσης  με τον εαυτό -  και είναι πολύ κοντά στον τρόπο που θέλω τελικώς (αυτήν τη στιγμή) να επικοινωνώ την ποίηση.  

Η οπτική του κόσμου μέσα από την επιστήμη της Φυσικής, σε συνδυασμό με την Ιστορία και Φιλοσοφία των Επιστημών όχι απλά διακρίνεται, αλλά είναι το κύριο χαρακτηριστικό που κάνει τα κείμενά σας να ξεχωρίζουν. Μιλήστε μας για αυτόν τον συνδυασμό, τις ενδείξεις και τις τυχόν… αντενδείξεις στην καθημερινότητά σας, αλλά και στο λογοτεχνικό σας έργο.
Ο συνδυασμός της Φιλοσοφίας της Επιστήμης με τη λογοτεχνία – τουλάχιστον ως αντικείμενο - δεν είναι καινούργιος• μπορώ να σκεφτώ να σας αναφέρω, ένα σωρό περιπτώσεις, ακόμη  και στην Ελληνική λογοτεχνία.  Επομένως δεν κομίζω γλαύκας εις Αθήνας. Από την άλλη η Φυσική είναι η πλέον κοντινότερη των θετικών επιστημών και στη Φιλοσοφία και στην Ποίηση. Και αυτό διότι τα ερωτήματά της άλλοτε απαντώνται με έναν τρόπο «μαγικό», άλλοτε εξαφανίζονται ως ερωτήματα και επανεμφανίζονται ως απαντήσεις δίχως ερωτήματα και άλλοτε, τέλος, δεν απαντώνται καν και απομένουν ένα οντολογικό σαράκι που κατατρώει το μυαλό εκείνου που ασχολήθηκε. Πείτε μου τώρα αν αυτό δεν είναι ποίηση, τι είναι;  Για μένα πάντως, η Φυσική και η Φιλοσοφία της Επιστήμης αποτελούν εργαλείο προς ένα αφηγηματικό αποτέλεσμα, κι όχι αυτοσκοπό και αντικείμενο οι ίδιες. Αυτά, αν θέλετε, είναι τα δικά μου εργαλεία.  Υπάρχουν παρερμηνείες αυτής της στάσης από διαφόρους οι οποίοι αισθάνονται «βιασμένοι» από την εισαγωγή μέσα στη λογοτεχνία μιας άλλης γνωσιολογικής συνθήκης που δεν την κατανοούν. Αυτό το βρίσκω αιρετικό, εμμονικό και ανόητο. Όπως σας είπα και προηγουμένως, η κατευθυντήρια γραμμή οφείλει να είναι  η ποίηση• ας δανειζόμαστε παραμέτρους από οπουδήποτε, αρκεί να τις μεταφέρουμε στο γραπτό λόγο διατηρώντας την ομορφιά και τη μαγεία της ίδιας της γλώσσας.  

Υπάρχει ίσως μία από τις «πόλεις του χειμώνα» που αναφέρετε, που θα επιλέγατε ως δικό σας μόνιμο σημείο αναφοράς;
Στην πραγματικότητα υπάρχουν πόλεις που δεν εμφανίζονται, πόλεις πίσω από τις πόλεις και πόλεις ανάμεσα στις λέξεις, σαν μία αντιμετάθεση με το βιβλίο του Ίταλο Καλβίνο «Οι αόρατες πόλεις».  Υπάρχουν εκεί και αναπτύσσονται αποκτώντας τη δική τους ζωή που εξελίσσεται στο περιθώριο της γραφής. Αν κάνουμε μια αναλυτική κουβέντα, θα σας εκπλήξει πόσες – και ποιες – πόλεις περιέχονται, δίχως να αναφέρονται.  Να επιλέξω μεταξύ τους, ορατών ή αοράτων, δεν θα τα κατάφερνα ποτέ, είτε λόγω του συναισθηματικού δεσίματος που έχω ήδη με τις διάφορες εξ αυτών, ως ταξιδιώτης των τόπων και των ανθρώπων, είτε μιας ψυχικής ταύτισης που αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της συγγραφής που είναι επώδυνη. Υπάρχουν όμως χαρακτηριστικά καθεμιάς τα οποία θα ήθελα να απαρτίζουν έναν ιδανικό τόπο όπου θα μπορούσα να αποσύρομαι και να απολαμβάνω τη ζωή, τους ανθρώπους που αγαπώ και την Τέχνη. Τέτοια χαρακτηριστικά φέρουν οι νησίδες όπου τις συναντάμε και με όποια μορφή: ο πρόβολος προς τη θάλασσα του Brighton, το νησί του Λεάνδρου στην Κωνσταντινούπολη, το Kreuzberg των Τούρκων και το museuminsel στο Βερολίνο, το Ιντερλάκεν αυτούσιο έτσι όπως συμπιέζεται ανάμεσα σε δυο αλπικές λίμνες, το μελαγχολικό Τρόντχάϊμ μεταξύ του auroraborealis και του παγωμένου αρχιπελάγους, ή εκείνη η μεταφυσική και απόλυτα κινηματογραφική Κροστάνδη. Αλλά αυτά αποτελούν μία άλλη ιδανική συνθήκη στην οποία θα μπορούσε η Τέχνη να παράγεται και να απολαμβάνεται αβίαστα δίχως τις άγκυρες της καθημερινότητας. Κάπως έτσι είναι και τα όνειρα (που δεν είναι εφιάλτες)

Σε μια πολύβουη εποχή, όπως αυτή που ζούμε, που το μέγεθος παίζει πρωταρχικό ρόλο στη γενική αποδοχή, τα ολιγοσέλιδα βιβλία –με τη συμπυκνωμένη και ουσιαστική κατάθεση εικόνων και ψυχής- όπως το δικό σας, έχουν την αναγνώριση που τους αξίζει;
Αυτό είναι ένα ερώτημα αναγνωστικής Παιδείας και πρέπει να σας πω ότι όπως όλα τα ερωτήματα Παιδείας θα έπρεπε να διδάσκεται με ανάλογο τρόπο στο σχολείο. Δεν προτιμάται είναι η αλήθεια αυτό το είδος, είναι «δύσκολο» «αντιεμπορικό» κλπ. Από την άλλη λέω κι εγώ, κατανοώντας τα αναγνωστικά γούστα, η ποίηση δεν είναι για τον καθένα, και η λειτουργία της είναι πολύ διαφορετική από την πεζογραφία (μιλάμε πάντα για την αξιόλογη πεζογραφία, όχι την ροζ, όχι την παλπ, όχι του συρμού, όχι την παρα-λογοτεχνία ή την κεκαλυμμένη παρα-λογοτεχνία που παρουσιάζεται με τον μανδύα του ιστορικού μυθιστορήματος). Η ποίηση είναι το πρόταγμα της γλώσσας, η διεκδίκηση, η πρόκληση να εφευρεθεί μια μετα-γλώσσα που να διαβάζει αλλιώς τα φωνήεντα κι αλλιώς τα σύμφωνα και αλλιώς τις παύσεις και να πραγματοποιεί τα άλματα (είτε πραγματοποιούνται σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας είτε και σε συνθήκες έλλειψης συνείδησης ακόμη).  Η ποίηση πρέπει να «φτιάχνει» τον κόσμο, όχι να τον περιγράφει. Οπότε δεν ξέρω να πω για την αναγνώριση που αξίζει στα κείμενά μου, ξέρω να πω: ο αναγνώστης που επιλέγει τι θα διαβάσει, παίρνει ό,τι του αξίζει. Η επιλογή βέβαια δεν είναι εύκολη σήμερα, μα πιστεύω, δεν ήταν εύκολη ποτέ. Για διαφορετικούς λόγους σε κάθε ιστορική στιγμή και συνθήκη.

Ποια η γνώμη σας για την σύγχρονη ελληνική πεζογραφία, αλλά και την ποίηση; Η ποσότητα από τη μια, η ποιότητα από την άλλη. Ακμή, παρακμή, καμπή, μεταίχμιο. Ποιες είναι οι δικές σας σκέψεις;
Τεράστια κουβέντα, περνάει μέσα από διάφορες συνθήκες, αλλά θα απαντήσω με όση ακρίβεια και σαφήνεια μπορώ: ο ίδιος, ως αναγνώστης, βρίσκω πάντοτε να διαβάσω πράγματα που θα με συγκινήσουν μέχρι δακρύων καμιά φορά, και από τη σύγχρονη λογοτεχνική παραγωγή και από την παλαιότερη. Αυτό σημαίνει ότι παράγεται και πεζογραφία και ποίηση που είναι ικανή να αρπάξει έναν «απαιτητικό» αναγνώστη και να του ανοίξει σύμπαντα. Επομένως δεν βλέπω καμιά κρίση. Τώρα, πού τα διαβάζω; Τις περισσότερες φορές στο διαδίκτυο. Παρότι εκδίδονται δεκάδες βιβλία καθημερινά.  Η κρίση λοιπόν είναι εκδοτική, επιλογών και εμπορίου, σε μια δύσκολη εποχή για οποιοδήποτε προϊόν, επομένως και για το βιβλίο. Οι εκδότες παλαιότερα εμπιστεύονταν τους συγγραφείς που εξέδιδαν, σήμερα οι συγγραφείς είναι οι καλύτεροι πελάτες των εκδοτών. Οι εκδότες εκδίδουν αδιακρίτως, αρκεί ο συγγραφέας να μπορεί να τους πληρώσει για την έκδοση. Πολλές φορές δε, ούτε καν ασχολούνται με τη διάθεση του βιβλίου, αφού ήδη έχουν βγάλει το κέρδος τους από το τυπογραφείο κιόλας. Επομένως το όποιο αισθητικό κριτήριο, πάει περίπατο. Αυτά σε ότι αφορά τη «νεότερη» παραγωγή. Από την άλλη υπάρχουν λογοτέχνες (πεζογράφοι) με αδράνειες («προηγούμενων ετών», θα μπορούσαμε να τους πούμε) που συνεχίζουν και γράφουν και απευθύνονται σε ένα κοινό που τους αγοράζει. Και αυτοί φθίνουν πια εκθετικά, και το κοινό φθίνει μαζί τους. Ορίστε μια άλλη παράμετρος. Η πίτα μοιραία, μοιράζεται πλέον σε χιλιάδες μικρά κομμάτια, πώς να σταθεί όρθιος ο – ακόμη και «καταξιωμένος» - συγγραφέας, το βιβλίο, ο εκδοτικός οίκος; Δυσοίωνο το όλον, όπως καταλαβαίνετε. Στην ποίηση τα πράγματα είναι πολύ καλλίτερα πάντως (μάλλον διότι πάντοτε οι ποιητές αυτοχρηματοδοτούνταν). Εννοώ ότι γενικά φτάνουν στα βιβλιοπωλεία αξιόλογες συλλογές. Υπάρχουν πάρα πολλοί σύγχρονοι ποιητές που εκτιμώ. Ακόμη και αν δεν προβάλλεται εκείνη η ποίηση που θα έπρεπε να προβάλλεται, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει, ή ότι δεν ανθίζει και ότι δεν παράγονται αριστουργήματα. Και γενικά η ποίηση, είναι κάτι που δεν μας έλειπε ποτέ εδώ στην Ελλάδα. Δεν έχουμε τυχαία – παρότι κάποιος μπορεί να διατυπώσει διάφορες ενστάσεις - δυο βραβεία Νόμπελ και ένα Λένιν.

Ετοιμάζετε κάτι νέο να γράψετε; Αν ναι, θα θέλατε να μας αποκαλύψετε ποιο είναι το κεντρικό του θέμα;
Ποιήματα σε διάφορες ενότητες, συλλογές κλπ, άλλες έτοιμες και άλλες σε εξέλιξη. Δυο πολύ διαφορετικές στο ύφος μεταξύ τους συλλογές τα ΕΝΥΠΝΙΑ ΤΑ ΜΕΘΕΟΡΤΙΑ, που είναι μια συλλογή εφαπτομενική των Πόλεων το Χειμώνα κι έχει δανείσει ποιήματα στην έναρξη των ενοτήτων τους, και τα ΓΕΝΟΣΗΜΑ που είναι πιο κοντά στα Κείμενα για την Αφαλάτωση. 16 μικροκείμενα με τίτλο Song of Myself που είναι ένα σχόλιο πάνω στο ομώνυμο ποίημα του Γουόλτ Γουίτμαν, τα έχω παραχωρήσει στο φίλο Γιάννη Τσιαμαντάκη (εν είδει διακειμενικού διαλόγου) και θα εκδοθούν με τους στίχους των τραγουδιών και τη μουσική που έχει γράψει ο ίδιος, ως συνοδευτική έκδοση ενός μουσικού CD.  Γράφω επίσης μία νουβέλα με τίτλο ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΡΙΖΑ 88 η οποία αποτελείται από μικρά διηγήματα δεμένα μεταξύ τους πάνω σε έναν ιστό ηθογραφίας, με πρόσωπα χαρισματικά, κυρίως γυναίκες, που προέρχονται από μια συγκεκριμένη οικογένεια και οι οποίες ξεπερνούν το πλαίσιό τους και αναπτύσσουν ικανότητες αδιανόητες, έως και μεταφυσικές. Αυτή η νουβέλα είναι και ο πρώτος πειραματισμός μου ώστε να ταιριάξω τις μικρές φόρμες σε μια μεγαλύτερη κατασκευή που ξεφορτώνεται όλα τα περιττά και μένει στην ουσία και στη δύναμη των ξεχωριστών πραγμάτων (και ως καθημερινότητα μα και ως καθαρή ποίηση).

Πού μπορούν να σας συναντήσουν οι αναγνώστες σας διαδικτυακά αλλά και από κοντά;
Στο ιστολόγιο "Έλευσις - ένα ταπεινό ενδιαίτημα αθανασίας"  (loukopk.wordpress.com) θα βρει, οποίος ενδιαφέρεται, πολλά από τα κείμενα. Στο προφίλ μου στο Facebook, έχουμε σχεδόν καθημερινή επαφή μεταξύ μας, όλοι όσοι ταιριάζουν τα χνότα μας. Έτσι έχει διαμορφωθεί πλέον η ζωή μας.