Skip to main content
02-01-2019

Η Μαρία Σκιαδαρέση και το βιβλίο της "Όσα δεν έζησαν", από τις εκδόσεις Πατάκη

Η Μαρία Σκιαδαρέση γεννήθηκε στην Aθήνα το 1956. Σπούδασε Iστορία και Aρχαιολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Aθηνών. Aσχολήθηκε με την Προϊστορική Aρχαιολογία (αρχαιολογική ανασκαφή στην Κρήτη) και με τη Nεότερη Ιστορία (διδασκαλία σε γαλλικό λύκειο).
Έχει γράψει μυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ιστορικές μελέτες και βιβλία για παιδιά. Kείμενά της δημοσιεύονται κατά καιρούς σε περιοδικά και εφημερίδες, ενώ διηγήματά της συμπεριλαμβάνονται συχνά σε λογοτεχνικά περιοδικά και συλλογικές εκδόσεις. Έργα της έχουν μεταφραστεί στα γερμανικά, στα ισπανικά και στα καταλανικά. Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων.

Ο τίτλος του βιβλίου σας «Όσα δεν έζησαν», σε σχέση με την πορεία ζωής των πρωταγωνιστών του μας κάνει να σκεφτόμαστε: όσα δεν έζησαν ή «τα έζησαν όλα», ώστε να γίνουν ήρωες στις ιστορίες σας;
Ο τίτλος έρχεται στην ουσία από το συμπεριλαμβανόμενο διήγημα «Όσα δεν έζησε». Όταν συμπληρώθηκε το βιβλίο και ξανακοίταξα τις ιστορίες είδα πως ο τίτλος αυτός ταιριάζει και στους υπόλοιπους ήρωες των επιμέρους έργων, δεδομένου ότι παραπέμπει ευθέως στους ανθρώπους που φεύγουν για ξένους τόπους ονειρευόμενοι να ζήσουν μια ζωή που δεν μπόρεσαν να ζήσουν στον τόπο τους για πολλούς και ποικίλους λόγους ο καθένας. Τώρα, αν αυτό το όνειρο επαληθεύεται, η απάντηση μπορεί να βρίσκεται στα ίδια τα διηγήματα.

Οι άνθρωποι των διηγημάτων σας δεν ξεφεύγουν από τις παραδόσεις τους, τους ηθικούς κώδικές τους και με βάση αυτά συμπεριφέρονται αντίστοιχα στο καινούργιο τους περιβάλλον. Η προσαρμογή σε έναν διαφορετικό πολιτισμό, στον τρόπο ζωής μιας άλλης κοινωνίας πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι;
Είναι δύσκολη η προσαρμογή σε άλλο τόπο, πόσο μάλλον όταν είσαι πρόσφυγας, δηλαδή έχεις αναγκαστεί να εγκαταλείψεις το σπίτι σου με βίαιο τρόπο. Για να το κάνεις χρειάζεται δύναμη ψυχής και μια εκ φύσεως προσαρμοστικότητα. Το εκ των ών ουκ άνευ όμως είναι η εκμάθηση της γλώσσας και μάλιστα όσο το δυνατόν καλύτερα. Χωρίς αυτήν παραμένεις ξένος ακόμα και αν κατορθώσεις να βρεις εργασία. Η γλώσσα λειαίνει τις αιχμές των διαφορών και εξοικιώνει τους ανθρώπους με τον τόπο αλλά και τον τόπο με αυτούς.

Από αυτό το μπόλιασμα πολιτισμών, παραδόσεων, προκύπτουν αρνητικές ή θετικές συνέπειες και γιατί;
Πάντα η επαφή και επικοινωνία των πολιτισμών είναι ελπιδοφόρα. Με την ανταλλαγή ηθών και εθίμων και με τη γλωσσική αλληλεπίδραση οι άνθρωποι έρχονται πιο κοντά. Όσο πιο κοντά έρχονται οι άνθρωποι τόσο οι διαφορές μεταξύ τους ξεθωριάζουν. Για μένα δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος για την κατάκτηση μιας αληθινής, ανθρωποκεντρικής παγκοσμιοποίησης και όχι αυτού που εννοούμε όταν χρησιμοποιούμε τον όρο σήμερα, δηλαδή μια παγκόσμια οικονομική κυριαρχία.

Διαβάζοντας τις σκέψεις της Χαμιντέ, στη δεύτερη ιστορία σας, εκτός των άλλων διαπιστώσαμε πως στο σπίτι μας κι εμείς δεν πετάμε τα υπόλοιπα των τροφών στα σκουπίδια, αλλά στο χώμα του κήπου, το οποίο θρέφουμε με κάθε λογής φλούδα και ψίχουλο. Πόσα μπορεί να είναι τα κοινά των ανθρώπων, που δεν έχουμε διαπιστώσει ποτέ; Πόσο ξένοι μπορεί να είναι μεταξύ τους οι άνθρωποι;
Τελικά η γη είναι ένα πελώριο χωριό. Αν το δούμε με αυτή τη ματιά θα αρχίσουμε να διακρίνουμε περισσότερες ομοιότητες ανάμεσα στους λαούς και λιγότερες διαφορές. Όσο γι’ αυτό το θέμα με τα σκουπίδια και τις τροφές, σίγουρα είναι ένα έθος που έρχεται από πολύ παλιά, τότε που οι άνθρωποι σέβονταν το ψωμί κι ευχαριστούσαν τη ζωή που τους το παρείχε. Σήμερα, σε μια εποχή που ακόμα και η ίδια η έννοια του σεβασμού έχει σχεδόν χαθεί, δεν εκτιμάμε –όπως λέει και η ίδια η Χαμιντέ στο διήγημα- τον επιούσιο και αυτό είναι ύβρις. Αυτό θέλω να τονίσω στο συγκεκριμένο έργο, την ευγνωμοσύνη των παλαιότερων ανθρώπων για όσα χαρίζει η ζωή. Οι άνθρωποι εκείνοι δε θεωρούσαν τα πάντα δεδομένα όπως εμείς σήμερα που έχουμε όλο και περισσότερες απαιτήσεις από τη ζωή.

Ποιος είναι τελικά ο πιστός και ποιος ο άπιστος με βάση τις περιπέτειες των πρωταγωνιστών του βιβλίου σας; Και τι είναι αυτό πάνω στο οποίο ακουμπούν και πιστεύουν;
Είναι ακριβώς αυτό που είπαμε παραπάνω. Η Χαμιντέ και η Χρυσάνθη έχουν διαφορετικές θρησκείες (κάτι που συχνά χωρίζει και μάλιστα βαθιά τους ανθρώπους, εξού και ο χαρακτηρισμός «άπιστος» για τον πιστό μιας άλλης θρησκείας) αλλά παραμένουν εσαεί φίλες. Κι αυτό γιατί και οι δυο γυναίκες έχουν τους ίδιους κώδικες ζωής που επιμένουν να τους κρατούν με ζήλο.

Όλοι αυτοί οι άνθρωποι, από διαφορετικά σημεία του πλανήτη, επέλεξαν τη χώρα μας, είτε ως μόνιμο τόπο διαμονής είτε ως πέρασμα για μια άλλη χώρα, προκειμένου να μπορέσουν να ζήσουν όσα δεν έζησαν. Τι λέτε, άξιζε τελικά αυτό το ταξίδι; Οι άνθρωποι αυτοί δικαιώθηκαν ή έγιναν θύματα της δικαιοσύνης των άλλων;
Σήμερα ζούμε μια πολύ θλιβερή κατάσταση. Οι άνθρωποι αυτοί έρχονται μαζικά και ανοργάνωτα, χωρίς κανένα έρεισμα και καμιά στήριξη. Σπάνια με τέτοιες συνθήκες μπορείς να ζήσεις φυσιολογικά στον τόπο όπου προσφεύγεις. Κυρίως γιατί δεν είναι δική σου επιλογή μα άλλων που ορίζουν τη μοίρα σου. Οπότε αυτή η αναγκαστική μαζική μετακίνηση μόνο κακό μπορεί να κάνει. Πρέπει να είναι κάποιος πολύ δυνατό στοιχείο για να βγει αλώβητος μέσα από τέτοια βιαιότητα.

Ετοιμάζετε κάτι νέο να γράψετε; Αν ναι, θα θέλατε να μας αποκαλύψετε ποιο είναι το κεντρικό του θέμα;
Αυτόν τον καιρό γράφω ένα νέο μυθιστόρημα. Δεν μπορώ να μιλήσω ακόμα γι’ αυτό, συνήθως αλλάζουν πολλά στην πορεία της γραφής ενός σύνθετου έργου. Το μόνο που μπορώ να πω είναι πως πρόκειται για μια σύγχρονη ιστορία –δεν είναι έργο εποχής όπως κάποια άλλα έργα μου.

Πού μπορούν να σας συναντήσουν οι αναγνώστες σας διαδικτυακά αλλά και από κοντά;
Με τους αναγνώστες μου συναντιέμαι κατά κύριο λόγο στις παρουσιάσεις των βιβλίων μου, πράγμα που γίνεται άλλωστε με αυτόν τον σκοπό. Όσο για το διαδίκτυο έχω σελίδα στο fb και υπάρχουν αναγνώστες/στριες, που κατά καιρούς μου στέλνουν μηνύματα.