Skip to main content
11-01-2019

Η Κατερίνα Παπαγαρυφάλλου και το βιβλίο της "Ο Τρεχαλητής και η Τίποτα", εκδόσεις Μεταίχμιο

Η Κατερίνα Παπαγαρυφάλλου γεννήθηκε και ζει στην Αθήνα. Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στη Συγκριτική Παιδαγωγική. Εργάζεται ως εκπαιδευτικός στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Αγαπάει τη λογοτεχνία, το θέατρο και να διαβάζει ιστορίες στα παιδιά της και στους μαθητές της.

Στο βιβλίο σας «Ο Τρεχαλητής και η Τίποτα» έχουμε για ήρωες δύο παιδιά, ένα αγόρι κι ένα κορίτσι, που τα παρατσούκλια τους έχουν υπερισχύσει των πραγματικών ονομάτων τους. Γιατί συμβαίνει αυτό; Μιλήστε μας λίγο για την υπόθεση του βιβλίου.
Το βιβλίο αφηγείται την ιστορία δύο παιδιών που η διαφορετικότητά τους τα έχει καταδικάσει σε απομόνωση.
Ο Τρεχαλητής είναι ένα αγόρι που μετακινείται με το αναπηρικό του αμαξίδιο και στα όνειρά του φλέγεται από την επιθυμία να κάνει τα αυτονόητα, αυτά που αναλογούν σε ένα παιδί της ηλικίας του. Να τρέξει ξένοιαστος, να πάει στο λούνα παρκ, να κάνει ποδήλατο.
Η Τίποτα είναι όλα τα αόρατα παιδιά μαζί. Στα όνειρά της φλέγεται από την επιθυμία να γίνει αποδεκτή. Η Τίποτα αποκαλεί μυστικά τον Τρεχαλητή «το αγόρι με τις ρόδες». Επιθυμεί να τον πλησιάσει, να καθίσει δίπλα του, να βγούνε έξω από το στενό όριο της τάξης.
Όταν οι δύο τους κάθονται μαζί, αρκεί το βλέμμα του ενός προς τον άλλο για να διαλυθούν τα σκοτάδια που τους σκεπάζουν και να προσπαθήσουν να φέρουν τα όνειρα τους στο φως. Και μετά γίνονται συνένοχοι σε μία γιορτή που στήνεται στη βάση της συνεργασίας και της προσφοράς. Ο Τρεχαλητής μεταφέρει στην Τίποτα τις γνώσεις του και εκείνη τον ταξιδεύει με τις ζωγραφιές της.
Όταν γίνουν τόσο οικείοι, ώστε να επικοινωνούν μόνο με τα μάτια, τότε είναι έτοιμοι για το μεγάλο βήμα.  Αυτό που θα τους βγάλει από την απομόνωση που τους είχε μέχρι εκείνη τη στιγμή καταδικάσει η διαφορετικότητά τους και θα τους κάνει λειτουργικό κομμάτι ενός μεγαλύτερου κόσμου.  
Το βιβλίο αυτό είναι μια ιστορία για τις λέξεις και το βάρος τους. Για το πώς οι λέξεις επιτίθενται στους ανθρώπους.
Δε θα μάθουμε ποτέ τα πραγματικά ονόματα των παιδιών. Τα παρατσούκλια έχουν υπερισχύσει των πραγματικών τους ονομάτων, γιατί είναι ένας τρόπος είτε να ονειρευτούν είτε να ζήσουν τους εφιάλτες τους.
Ο Τρεχαλητής τολμάει να αποκαλέσει έτσι τον εαυτό του μόνο στα όνειρά του.  
Τα παιδιά στο σχολείο αποκαλούν ένα κορίτσι που διαφέρει από αυτούς με το ταπεινωτικό όνομα Τίποτα.
Η Τίποτα αποκαλεί τον Τρεχαλητή το αγόρι με τις ρόδες.
Όταν τα δύο αυτά παιδιά έρχονται σε επαφή τότε οι λέξεις που έθρεψαν τους εφιάλτες και τα όνειρά τους, χάνουν το βάρος τους. Γίνονται απλώς δύο Τ ενωμένα.

Η διαφορετικότητα και η μοναξιά. Το ένα και το όλον. Τα δυο παιδιά ζουν περιθωριοποιημένα από το σχολικό, μαθητικό σύνολο. Η αποδοχή ή μη του διαφορετικού είναι θέμα παιδείας, μιας γενικότερης αντίληψης -στερεότυπα- είναι και κάτι άλλο αυτό που πρέπει να εξετάσουμε;
Η κουλτούρα αποδοχής του διαφορετικού εμπεδώνεται στα πρώτα βήματα της ζωής του ανθρώπου.
Για να οδηγηθούμε σε μια κοινωνία αποδοχής και ενσυναίσθησης, ίσως είναι πολύτιμο να επιτρέψουμε στα παιδιά να γίνουν οι δάσκαλοί μας σ’ αυτό το κομμάτι. Παρατηρώντας τις τάξεις μου τις τελευταίες χρονιές να υποδέχονται παιδιά από πολλές διαφορετικές χώρες -ειδικά φέτος στο σχολείο που διδάσκω μιλιούνται 17 διαφορετικές γλώσσες!-, πάντα μένω εντυπωσιασμένη από την ικανότητα των παιδιών να ενσωματώνουν με υγιή τρόπο τη διαφορετικότητα. Ύστερα από τις σύντομες πρώτες αναγνωριστικές κινήσεις ανακαλύπτουν κοινούς κώδικες επικοινωνίας που υπερβαίνουν οποιαδήποτε φυλετική, κοινωνική ή μορφωτική διαφοροποίηση.  

Το πιο εύκολο είναι να τοποθετήσουμε μια ταμπέλα στην εικόνα που βλέπουμε και όχι στον χαρακτήρα και την ποιότητα του ανθρώπου που βρίσκεται δίπλα μας. Σε μια συνεχώς εξελισσόμενη κοινωνία, με εξειδικεύσεις στην ψυχολογία, την κοινωνιολογία, την εκπαίδευση -βιβλία κυκλοφορούν ετησίως με αναλύσεις και μελέτες για θέματα σχετικά με αυτό που αναπτύσσετε στο βιβλίο σας- η ελληνική οικογένεια πόσο συνειδητοποιημένη και εκπαιδευμένη είναι ως προς την αποδοχή και τη διαχείριση της διαφορετικότητας;
Η οικογένεια δεν είναι, ούτως ή άλλως, μια στατική δομή. Η ελληνική οικογένεια ειδικά έρχεται αντιμέτωπη τα τελευταία χρόνια με πολλές προκλήσεις που δοκιμάζουν τις αντοχές της και την ωθούν να μετεξελίσσεται διαρκώς ενσωματώνοντας τα ερεθίσματα που προσφέρονται γύρω της.
Έτσι, άλλες φορές γίνεται εσωστρεφής υπό την πίεση μιας τρομακτικής επικαιρότητας που την ωθεί να αναδιπλωθεί για να προσφέρει ομπρέλα προστασίας στα μέλη της, άλλες φορές μεταβάλλει τη δομή της για να εντάξει επιλογές που δεν συμβαδίζουν αναγκαστικά με τα παλιότερα πρότυπα της πυρηνικής ή διευρυμένης δομής της και άλλες φορές ανοίγει την πόρτα της ενσυναίσθησης και μυεί τα μέλη της σε μια κουλτούρα αποδοχής του διαφορετικού.
Φαίνεται ότι τελικά η ικανότητα της ελληνικής οικογένειας να συνειδητοποιεί, να αποδέχεται και να διαχειρίζεται τη διαφορετικότητα βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με τα βιώματα των ενήλικων μελών που την αποτελούν, την προσωπική τους σκευή από εμπειρίες και την επιθυμία τους να διαμορφώσουν απογόνους που θα ζήσουν την ενήλικη ζωή τους σε κοινωνίες ανοιχτές από κάθε άποψη και οφείλουν να μάθουν να σέβονται όλους τους ανθρώπους και να τους αναγνωρίζουν το δικαίωμα της ισότιμης παρουσίας.

Τα παιδιά θα λάβουν το μήνυμα που θέλετε να τους στείλετε; Σε ευαίσθητα θέματα όπως αυτό που πραγματεύεστε, τα λόγια οφείλουν να έχουν κάποια αμεσότητα ή τα βιβλία είναι προτιμότερο να λειτουργούν ως παραμύθια;
Τα λόγια οφείλουν πάντα να έχουν αμεσότητα είτε απευθύνονται σε ενήλικες είτε σε παιδιά.
Ειδικά τα παιδιά με την ικανότητα που διαθέτουν να αντιλαμβάνονται διαισθητικά όχι μόνο αυτά που λέγονται αλλά –και κυρίως– αυτά που δεν λέγονται δεν έχουν ανάγκη από παραμύθια, για να έρθουν σε επαφή με θέματα σαν αυτά που διαπραγματεύονται ο Τρεχαλητής και η Τίποτα.
Το βιβλίο δεν έχει, έτσι κι αλλιώς, μόνο ένα συγκεκριμένο μήνυμα που οφείλει να λάβει ο αναγνώστης. Είναι ταυτόχρονα πολλές ιστορίες μαζί. Είναι μία ιστορία για τις επιθυμίες, για τις διεξόδους που όλοι αναζητούμε στη ζωή μας, για τα συναισθήματα, για τα όνειρα, για τη φιλία.
Κάθε παιδί, ανάλογα με τις συγκρούσεις ή τις ανάγκες που θα διαπραγματεύεται εσωτερικά τη χρονική στιγμή που θα το διαβάσει, θα επιλέξει να φωτίσει εκείνη την πλευρά της ιστορίας που θα είναι περισσότερο παρηγορητική και χρήσιμη για εκείνο.
«Ο Τρεχαλητής και η Τίποτα» δεν απευθύνεται τελικά μόνο σ’ αυτούς που είναι διαφορετικοί. Όσοι έχουν προβλήματα ένταξης ή αποδοχής δεν θα πάρουν την ελπίδα απλά από μια αφήγηση, αλλά από τις συμπεριφορές των υπολοίπων, τις δικές μας.  

Ετοιμάζετε κάτι νέο να γράψετε; Αν ναι, θα θέλατε να μας αποκαλύψετε ποιο είναι το κεντρικό του θέμα;
Το μυαλό μου είναι γεμάτο ιστορίες που θα ήθελα να αφηγηθώ. Αυτή τη στιγμή ετοιμάζω μία συλλογή διηγημάτων για εφήβους που διαπραγματεύεται τις δύσκολες πλευρές της ζωής. Είναι μια απόπειρα μύησης στις αλήθειες ενός σκληρού κόσμου στον οποίο θα κληθούν να ζήσουν την ενήλικη ζωή τους.

Πού μπορούμε να σας συναντήσουμε διαδικτυακά αλλά και από κοντά;
Θα χαρώ πολύ να σας δω στις παρουσιάσεις του βιβλίου που διοργανώνονται τακτικά σε βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες.