Skip to main content
22-04-2019

H Ελένη Πριοβόλου και το βιβλίο της "Στη ζωή νωρίς νυχτώνει", από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Η Ελένη Πριοβόλου γεννήθηκε στο Αγγελόκαστρο Αιτωλίας και ζει στην Αθήνα. Σπούδασε πολιτικές επιστήμες. Γράφει αναζητώντας την ευρυθμία και την καθαρότητα του λόγου. Η τάση να αναπαριστά με σύμβολα τον κόσμο τη στράτευσε στο παραμύθι, το οποίο υπηρετεί μέχρι σήμερα. Έχει καταθέσει είκοσι ένα βιβλία για παιδιά και εφήβους, επτά μυθιστορήματα για μεγάλους, μία νουβέλα και ένα βιβλίο με ιστορίες.
Το 2010 τιμήθηκε με το Βραβείο Αναγνωστών του ΕΚΕΒΙ για το μυθιστόρημά της Όπως ήθελα να ζήσω. Επίσης έχει αποσπάσει το Βραβείο Λογοτεχνικού Βιβλίου για Μεγάλα Παιδιά του περιοδικού Διαβάζω για το βιβλίο της Το σύνθημα (2009).

Ένα πολύ δυνατό μυθιστόρημα, πολυδιάστατο, δυναμικό, συγκινητικό, πολιτικοποιημένο και τόσο μα τόσο ανθρώπινο, είναι το νέο βιβλίο της κυρίας Ελένης Πριοβόλου, με τίτλο «Στη ζωή νωρίς νυχτώνει», από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Εκκινεί λίγες δεκαετίες πριν τη ζωή που μας πατρονάρισαν τώρα να βιώνουμε και διαβάζουμε πώς η ομορφιά της ζωής ξεδιπλώνεται μέσα από την οδύνη, τις πολεμικές συρράξεις, την αγάπη και την απώλεια.

«Στη ζωή νωρίς νυχτώνει», είναι ο τίτλος του νέου σας μυθιστορήματος, από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Ο τίτλος του είναι μια διαπίστωση που φέρνει η πείρα της ζωής; Πόση αλήθεια φανερώνει και πώς σχετίζεται με τους ήρωες του βιβλίου σας;
Βρίσκομαι σε μια ηλικιακή καμπή όπου, σαν ο νους φεύγει προς τα πίσω,  δημιουργείται η αίσθηση πως τα γεγονότα που έζησα- και τα οποία ήταν ζωή- μοιάζουν σαν ένας αντικατοπτρισμός στον χρόνο. Ενίοτε έχω την εντύπωση ενός άλλου εαυτού, κόπια του πραγματικού. Ο χρόνος διάβηκε με ταχύτητα, ενώ τότε είχα την εντύπωση ότι αργοκυλάει. Καθώς πάλευα να κατανοήσω και εγώ η ίδια τις προθέσεις μου να γράψω αυτό το βιβλίο, έπεσα πάνω σε έναν στίχο του Οκτάβιο Παζ, που λέει: «Έφυγε η ζωή και ούτε γύρισε το βλέμμα.» Και τότε σκέφτηκα πως αυτό ένιωθα εκείνη τη στιγμή. Έτσι το μετέφερα και στους ήρωες του βιβλίου. Αφού λοιπόν το αισθάνομαι, θαρρώ πως είναι η αλήθεια μου, η οποία μέσα στην σκέψη αποκτάει τη φιλοσοφική και ποιητική της διάσταση.

Λίβανος, Βηρυτός. Μέση Ανατολή. Για άλλους μαγεμένη, για άλλους πονεμένη. Η Άρια ξεκινάει το βιβλίο σας με σκέψεις, αναμνήσεις που αφορούν τη ζωή της και ανθρώπους που αγάπησε από/σε εκείνη την περιοχή, ξεκινώντας από τη λατρευτή της Οριάν, τη φίλη της νιότης. Σιγά σιγά έρχονται και οι υπόλοιπες συστάσεις. Ο κόσμος μας, οι συνήθειες των λαών, τα συναισθήματα και οι έγνοιες των ανθρώπων, πόσο κοντά ή μακριά είναι; Έχουν σύνορα;
Για την προσωπική μου θεώρηση, τα σύνορα είναι ανύπαρκτα. Θέτονται αυθαίρετα πάνω στη σφαίρα γη, που σαν είδος μας φιλοξενεί, όπως φιλοξενεί όλα τα είδη που συνιστούν το οικοσύστημα. Το ανθρώπινο είδος βρέθηκε στο τάδε ή δείνα σημείο της σφαίρας κατόπιν μετακίνησης προκειμένου να βρει κατάλληλες συνθήκες επιβίωσης καταρχάς και μέσα από αυτήν τη σκληρή διαδικασία να δημιουργήσει τον πολιτισμό του. Η έγνοια λοιπόν της επιβίωσης είναι κοινή συνισταμένη για όλους τους ανθρώπους. Όταν μέσα στην ιστορική πορεία αυτό το άγριο ανθρώπινο ζώο, έφτιαξε τα κράτη- κοσμικά και θρησκευτικά- εκδηλώθηκε ο άρπαγας που έκρυβε μέσα του.
Όταν ταξίδεψα στον Λίβανο για τις ανάγκες του βιβλίου ένιωσα μια απίστευτη οικειότητα. Η χλωρίδα στο όρος λίβανος και την κοιλάδα Μπέκαα, έφερε την αύρα της ιδιαίτερης πατρίδας μου. Ελιές, εσπεριδοειδή, μυρτιές και δάφνες μου πρόσφεραν τη συγκίνηση μιας προσωπικής ανάμνησης.
Όσο για την μαγεία, αυτή προέρχεται από το ίδιο το παραμύθι της Μέσης Ανατολής. Στην πραγματικότητα είναι ένας πολύπαθος, βαριά τραυματισμένος τόπος, με πλήθος ανεπούλωτων πληγών να χαίνουν στις πάμφτωχες συνοικίες πολύ πιο πέρα από τη βιτρίνα. Εκεί όπου υπάρχουν ακόμα τα στρατόπεδα των Παλαιστινίων και τώρα των νέων προσφύγων που κατέβηκαν από τη Συρία.  

Προσφυγιά, πράσινες γραμμές, παραλληλισμοί εποχών και οδυνηρών καταστάσεων που προκαλεί ο φανατισμός και ο πόλεμος. Πώς συμβαίνει να μένουν οι λαοί αδιάφοροι μπροστά στα όσα συμβαίνουν, πέρα από τις νοητά στεγανά της πατρίδας, της θρησκείας και της οικογένειας, όταν τίποτα δεν είναι σταθερό και βέβαιο; Ποια μπορεί να είναι η πραγματική διδαχή που λείπει;
Δυστυχώς οι δυνατοί, έχουν αντιληφθεί την ευάλωτη σχέση των απλών πολιτών με το εθνικό και το θρησκευτικό συναίσθημα. Πάνω σε αυτό το δίπτυχο στηρίζεται όλη η αγωγή των νέων, σε κάθε λαό και κάθε πολιτισμό.
 Το εθιμικό δίκαιο και τα στερεότυπα, μαζί με την προπαγάνδα της κάθε ιδεολογίας, αφιονίζουν τα μυαλά και έτσι παράγουν άτομα έτοιμα να καταστούν φανατισμένες αγέλες, αν τους θιχτεί κάτι από το δίπολο. Έτσι κατασκευάζουν στρατούς θανάτου, έτοιμους για αλληλοεξόντωση σε περίπτωση εμφυλίου πολέμου.  Τότε παρατηρούμε σε τι βαθμό ο άνθρωπος μετατρέπεται  σε θηρίο ή σε κουρδισμένη, αναίσθητη μηχανή βασανισμού του άλλου.    
Σε συνθήκες ειρήνης και βολέματος σε μια πλασματική ευμάρεια, αναπτύσσεται μια ατομικιστική αντίληψη. Θεωρούμε, πως μας αφορά ό,τι συμβαίνει στα καθ’ ημάς και αυτό με ερωτηματικό. Μα νοιάζει ότι περικλείει την ασφαλή οικογενειακή μας ζωή.
Όμως σαν χώρα ζήσαμε πολέμους, διχασμούς, εμφυλίους, οδηγημένοι από αλλότρια συμφέροντα.  Αυτό υπέστηκε και ο Λίβανος και τώρα η Συρία, η Υεμένη, η Σιέρα Λεόνε….. Και πλήθος λαών που βρέθηκαν στο στόχαστρο της αποικιοκρατικής επέκτασης των νέων αυτοκρατοριών. Και επειδή ο καιρός έχει γυρίσματα δεν ξέρουμε αν «αύριο» θα υποστούμε τα ίδια δεινά.   

Διαβάζουμε πως «όταν φεύγεις από το κοπάδι, σε τρων τα τσακάλια». Η ισότητα και η δικαιοσύνη πάνε χέρι χέρι, όμως πιστεύετε πως υπάρχει πραγματικά αφετηρία καλών προθέσεων στις όποιες ειρηνευτικά διαδικασίες; Ποιοι είναι αυτοί που ανακατεύονται στα εσωτερικά μιας άλλης χώρας και πώς διορίζονται χωροφύλακες κρατών και λαών; Να αναφέρουμε και το τετριμμένο «η ιστορία επαναλαμβάνεται»;
Είναι δυο διαφορετικά πράγματα. Η ισότητα και η δικαιοσύνη είναι ζητούμενα που αντί με την εξέλιξη της ανθρωπότητας να καταστούν βίωση, μοιάζουν να απομακρύνονται διαρκώς.  Είναι τόσο εξαντλητικός ο καθημερινός αγώνας για επιβίωση, ώστε στην πλειοψηφία τους οι πολίτες έχουν πιστέψει πως είναι μια ουτοπία ανέφικτη και δεν σκέφτονται καν να το παλέψουν. Οι ιδεολογίες με τον τρόπο που εφαρμόστηκαν έχουν διαψεύσει και πιά δεν σκέφτεται κάποιος ότι οι ιδέες είναι εδώ αναλλοίωτες και δικές του. Δεν είναι κτήμα καμιάς κυρίαρχης ιδεολογίας. Και επίσης δεν υπάρχει χρόνος για σκέψη μέσα στον αγώνα της επιβίωσης. Αλλιώς θα είχαμε κατανοήσει πως δεν υπάρχει ουτοπία. Απλώς  βολευόμαστε με τη ρήση, έτσι είναι ο κόσμος. Άδικος. Και παλεύουμε να διασωθούμε σε ατομικό επίπεδο.
Το «κοπάδι» και το «μαντρί» είναι κατασκευασμένο επίτηδες για να μπορεί η κάθε αξιωματούχος τάξη να διαφεντεύει. Όποιος στοχάζεται ελεύθερα και πέρα από τα παραδεδεγμένα καθίσταται πολύ εύκολα αποσυνάγωγος. Εκτός και αν η κυρίαρχη τάξη αποφασίζει ότι ο αποσυνάγωγος έχει γι’ αυτή χρηστική αξία.   
Όσο για τις ειρηνευτικές διαδικασίες. Ναι πιστεύω πως υπάρχουν ιδεολόγοι ειρηνευτές. Όμως αν οι δυνάμεις που προκαλούν τους πολέμους δεν το αποφασίσουν να αποσύρουν τα όπλα η ειρήνη καταντάει μια εύθραυστη εκεχειρία.
Αυτό το παρατήρησα και στον Λίβανο. Ενώ ο εμφύλιος έληξε από το ’90, τα καμουφλαρισμένα τανκ με τους στρατιώτες σε αναμονή δημιουργούν την εντύπωση πως εκεί η ειρήνη βρίσκεται διαρκώς σε αναμονή πολέμου.      

Η Φαρίντα και ο Χουσεΐν. Ένα φιλί τους μέσα στα χαλάσματα, εν μέσω εκσφενδονισμένων ρουκετών, οδοφραγμάτων και νεκρών σωμάτων. Το μήνυμά του φιλιού αυτού πόσες και ποιες πόρτες μπορεί να γκρεμίσει;
Το φιλί είναι ο έρωτας που δεν εμποδίζεται κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. Τα νιάτα ζουν πυρφόρα ακόμα και μέσα στον πόλεμο. Μοιάζουν με την άνοιξη που θα προκαλέσει έκρηξη και ανθοφορία σε κάθε κατάσταση. Εμποδίζεται η ανεμώνη  να ανθίσει ακόμα και αν λίγο μετά πατηθεί από μιαν ερπύστρια;

Θέματα ηθικής τάξης και τα παιχνίδια της παγκόσμιας αγοράς. «Ο κοσμάκης είναι επιρρεπής», διαβάζουμε να λέει ένας από τους ήρωες του βιβλίου. Η Άρια από τη μεριά της βλέπει την απόλυτη μηχανοποίηση του ανθρώπου κι έχει μια συνοπτική εικόνα για το τι θα πει καπιταλισμός και πόλεμος μέσα στην ειρήνη. Πόσο άμεσα, επίκαιρα, διαχρονικά είναι τα διλήμματα, οι θέσεις, οι αναζητήσεις των ηρώων σας, αλήθεια;
Τηρουμένων των αναλογιών τα θέματα που θέτει το βιβλίο είναι-δυστυχώς- δραματικά επίκαιρα. Ο άνθρωπος θα παλεύει διαρκώς για τις ίδιες ιδέες και θα υπόκεινται στα ίδια δεινά. Είναι κάτι σαν μοίρα. Έτσι όμως η ζωή κάνει τους κύκλους της, έτσι γράφεται η ιστορία της ανθρωπότητας και δημιουργείται ο πολιτισμός και έτσι εξελίσσονται τα πράγματα.  
Καλώς εντοπίζετε τα δυο στάδια τα οποία ζούμε στις μέρες μας. Την μηχανοποίηση του ανθρώπου-παραγωγικού εργαλείου και εξειδικευμένης μηχανής και την αλλοτρίωση μέσα στα πλαίσια της απόλυτης κυριαρχίας του καπιταλισμού και των λεγομένων αγορών. Αυτή η παγκόσμια διακυβέρνηση οπού ο άνθρωπος μετατρέπεται σε στατιστικές και αριθμούς, καλύπτει πια όλον τον πλανήτη.  Είναι μια κατάσταση δυσοίωνη αλλά όχι μη αναστρέψιμη…    

Να μιλήσουμε και για τον καρκίνο; «Μια εκεχειρία έτσι κι αλλιώς είναι η ζωή. Αφού ο πόλεμος δεν τελειώνει ποτέ», λέει η καρκινοπαθής μας ηρωίδα. Πόλεμος δεν είναι μόνο αυτός με τα όπλα. Είναι πολυεπίπεδες οι μάχες ζωής του ανθρώπου και εφορμά σε όλους. Ποιο είναι το δικό σας μήνυμα γι’ αυτούς τους αγωνιστές;
Δεν είναι στην πρόθεσή μου να στείλω κάποιο μήνυμα. Ούτως ή άλλως πιστεύω πως ο κάθε αναγνώστης θα ταυτιστεί με το κομμάτι του. Για τούτο και λέω πως αν ήταν μπορετό θα έκλεινα στο βιβλίο όλον τον κόσμο. Επέλεξα να παλεύει η Άρια με τον καρκίνο, εντελώς συμβολικά. Για τον αγώνα και για την προσπάθεια που κάνει επειδή θέλει να ζήσει. Ακόμα. Επειδή τη ζωή δεν τη χορταίνεις και επειδή έχεις την εντύπωση ότι σου χρωστάει αλλά και συ πάντα κάπου οφείλεις…

Μετά από μια τόσο δυνατή κατάθεση ψυχής που έχετε κάνει με το βιβλίο σας, τολμώ να σας ρωτήσω αν ετοιμάζετε κάτι νέο να γράψετε. Αν ναι, θα θέλατε να μας αποκαλύψετε ποιο είναι το κεντρικό του θέμα;
Είναι ακόμα πολύ νωπό το τραύμα από αυτή τη συγγραφή. Θα επουλωθεί διαβάζοντας τα βιβλία των φίλων μου συνδημιουργών αλλά και άλλων αγαπημένων συγγραφέων. Επίσης ταξιδεύω πολύ, επισκέπτομαι σχολεία, μιλάω με λέσχες ανάγνωσης. Μέσα στην ώσμωση, ίσως κάτι προκύψει.  

Πού μπορούν να σας συναντήσουν οι αναγνώστες σας διαδικτυακά αλλά και από κοντά;
Είμαι παρούσα πάντα. Αρκεί να με αναζητήσει κάποιος και θα με βρει.

Σας ευχαριστούμε.
Εγώ σας ευχαριστώ για την εμβριθή ανάγνωση του βιβλίου και για τις ουσιαστικές ερωτήσεις σας.