Skip to main content
04-04-2017

Συνέντευξη με τη Χαριτωμένη Βόντα, μεταφράστρια του βιβλίου "Το εγώ είναι ο εχθρός", εκδόσεις Πεδίο

Η μεταφράστια κυρία Χαριτωμένη Βόντα μας μιλάει για το έργο του μεταφραστή και απαντά στις ερωτήσεις μας για τη μετάφραση του βιβλίου "Το εγώ είναι ο εχθρός", εκδόσεις Πεδίο.

Μετάφραση ή απόδοση και πόσο άμεση είναι η θέση του μεταφραστή στο έργο που καλείται να μεταφράσει;
Ουσιαστικά, αυτό το δίλημμα δεν υπάρχει. Η μετάφραση εμπεριέχει αναγκαστικά απόδοση, και το αντίστροφο. Οι εκφράσεις κάθε γλώσσας είναι το καλύτερο παράδειγμα: όταν σε ένα ιταλικό κείμενο υπάρχει η φράση «in bocca lupo», και ο μεταφραστής γράψει “στο στόμα του λύκου”, θα έχει μεταφράσει κατά λέξη μεν –in bocca lupo σημαίνει όντως στο στόμα του λύκου- λάθος δε: η έκφραση αυτή στα ιταλικά σημαίνει “καλή επιτυχία”. Προφανώς, το σημαντικό είναι να γίνεται κατανοητό το νόημα στην γλώσσα απόδοσης. Αντιστοίχως, όταν πρέπει να γίνει απόδοση, όπως γίνεται συχνά στην ποίηση, για παράδειγμα, η μετάφραση είναι παρούσα, δεν μπορεί ο μεταφραστής να αποδόσει κατά βούληση. Όσο για τη θέση του μεταφραστή, η γνώμη μου είναι πως ο μεταφραστής πρέπει να σεβαστεί το κείμενο που έχει στα χέρια του, και να το «δώσει» στο νέο του κοινό όσο γίνεται πιο κοντά στο αυθεντικό ύφος.

Με ποιους τρόπους ένας μεταφραστής έρχεται πιο κοντά στη φιλοσοφία, την ουσία και τα μηνύματα ενός συγγραφέα; Μπορεί να υπάρξει «καλή» ή όχι χημεία μεταξύ μεταφραστή και συγγραφέα;
Έχει πάντα νόημα ο μεταφραστής να είναι εξοικειωμένος με το ύφος του συγγραφέα. Δεν είναι τυχαίο που, ειδικά στην λογοτεχνία, πολλοί σημαντικοί συγγραφείς έχουν σταθερό μεταφραστή/μεταφράστρια σε κάθε γλώσσα. Όσο για τη χημεία που αναφέρετε, φαντάζομαι πως είναι πιθανό για έναν μεταφραστή να «συναντήσει» ένα έργο με το οποίο να μην μπορεί να συντονιστεί σε κανένα επίπεδο. Σε αυτήν την περίπτωση, ίσως είναι καλύτερα να μην αναλάβει το έργο αυτό.

Πότε μια μετάφραση μπορεί να αναδείξει ή να μειώσει το μετάφρασμα; Είναι κάθε μετάφραση και μια ερμηνεία;
Το επίπεδο γνώσης της γλώσσας (τόσο της γλώσσας του βιβλίου, όσο και της γλώσσας απόδοσης) είναι καθοριστικός παράγοντας για την επιτυχία του μεταφραστικού έργου. Όμως, υπάρχει και κάτι απροσδιόριστο, που έχει να κάνει με το ύφος του βιβλίου, τόσο του αυθεντικού, όσο και του μεταφρασμένου. Η επιτυχία είναι ακριβώς εκεί: να καταφέρει ο μεταφραστής, πέρα από τη στεγνή μεταφορά των εννοιών, να δώσει τον «αέρα» του αρχικού βιβλίου. Εάν αυτό εννοείτε με τη λέξη ερμηνεία, τότε ναι, κάθε μετάφραση είναι μια ερμηνεία. Καλή ή κακή.

Στον ελεύθερο χρόνο σας διαβάζετε βιβλία; Ποιες κατηγορίες προτιμάτε; Κάποιος αγαπημένος τίτλος που θα θέλατε να αναφέρετε;
Διαβάζω φανατικά, είμαι κυρίως αναγνώστρια και μετά οτιδήποτε άλλο. Διαβάζω λογοτεχνία, ποίηση, ιστορία, ιστορία της τέχνης, φιλοσοφία, ψυχολογία και κοινωνιολογία, κάποια εξειδικευμένα βιβλία που σχετίζονται και με τη δουλειά μου ως δημοσιογράφος και πολύ θέατρο. Το τελευταίο βιβλίο που με καθήλωσε ήταν το”Confiteor” του Καταλανού Jaume Cabré (εκδόσεις Πόλις), που τελείωσα λίγο πριν τις γιορτές και θεωρώ ένα από τα σημαντικότερα βιβλία της δεκαετίας. Αυτήν την εποχή διαβάζω την «Παιδική ηλικία του Ιησού» του J.M. Coetzee (εκδόσεις Μεταίχμιο) και την «Συριακή Διαθήκη» του Barouk Salamé (εκδόσεις Πόλις).

Μιλήστε μας για τη μετάφρασή σας στο βιβλίο “Το Εγώ είναι ο εχθρός” του Ράιαν Χολιντέι. Πείτε μας δυο λόγια γι’ αυτή σας την εμπειρία.
Χαίρομαι που χρησιμοποιείτε τη λέξη εμπειρία, επειδή όντως ήταν εμπειρία η μετάφραση του βιβλίου αυτού. Το βιβλίο βασίζεται σε μια εξαιρετικά απλή απορία: τί είναι αυτό που κάνει δύο ανθρώπους με τις ίδιες δυνατότητες, υπό τις ίδιες (ή σχεδόν ίδιες) συνθήκες, να οδηγούνται ο ένας σε τεράστιες επιτυχίες, προσωπικές ή/και επαγγελματικές, και ο άλλος στην καταστροφή. Η απάντηση είναι μονολεκτική. Το Εγώ. Όμως, αυτό είναι μια φλου απάντηση, και πολύ εύκολο να αγνοηθεί από τους περισσότερους από εμάς. Η κίνηση ματ του Ryan Holiday είναι πως κατάφερε να αναδείξει αυτήν την απλούστατη αλήθεια μέσα από τρανταχτά παραδείγματα. Και εκεί ακριβώς έγκειται η επιτυχία του βιβλίου: με το παράδειγμα μπορείς να ταυτιστείς, ενώ με την δασκαλίστικη γενικολογία όχι.

Υπήρξαν σημεία/κεφάλαια του βιβλίου που σας έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση και θα θέλατε να τα αναφέρετε;
Κανένα συγκεκριμένο και όλα μαζί. Κάθε κεφάλαιο αναφέρεται σε ιστορικές προσωπικότητες από διάφορους χώρους (πολιτική, αθλητισμός, επιχειρήσεις κλπ), και περιγράφει το πώς η διαχείριση του Εγώ των πρωταγωνιστών, καλή ή κακή, οδήγησε σε πολύ μεγάλες επιτυχίες -κάποιες φορές, ιστορικής σημασίας- ή σε ηχηρή πτώση. Εάν θα έπρεπε να ξεχωρίσω μια από όλες τις ιστορίες, είναι αυτή της καγκελαρίου Μέρκελ. Με δεδομένη την ιδιαίτερη σχέση που έχει με την Ελλάδα, λόγω της συνεχιζόμενης κρίσης, το πρίσμα υπό το οποίο την φωτίζει ο Holiday είναι εντελώς διαφορετικό από την τρέχουσα αντίληψή μας για εκείνη, και οπωσδήποτε τροφή για σκέψη.

Περιγράψτε μας την επικοινωνία σας με τον Ράιαν Χολιντέι, τη διάρκεια μετάφρασης του βιβλίου του από εσάς. Η σχέση σας με τον μεταφραστή και το έργο του, μπορεί να επηρέασε, έστω και παροδικά, εσάς και την καθημερινότητά σας;
Δεν είχα επικοινωνία με τον κ. Holiday, κυρίως επειδή δεν χρειάστηκε, η μεταφραστική ροή του βιβλίου ήταν τόσο ξεκάθαρη, που δεν ένιωσα την ανάγκη για διευκρινίσεις. Όσο για την επιρροή του βιβλίου στη δική μου ζωή, ήταν και εξακολουθεί να είναι σημαντική και καθόλου παροδική. Δεν θα ήταν υπερβολή να πω πως νιώθω ευγνώμων που έπεσε στα χέρια μου.

Θα το προτείνατε στους αναγνώστες και γιατί;
Ασυζητητί. Όσο μετέφραζα το βιβλίο αυτό, ανέβαζα διάφορα quotes στον προσωπικό μου λογαριασμό στο facebook με το hashtag #θα_το_κάνω_δώρο_σε_πολύ_κόσμο. Νομίζω πως πολλοί αναγνώστες θα σοκαριστούν διαβάζοντάς το, όχι μόνο επειδή τα παραδείγματα είναι εντυπωσιακά, αλλά κυρίως επειδή ένδειξη διογκωμένου και κακοφορμισμένου Εγώ είναι και πράγματα που έχουμε μάθει να θεωρούμε «καλά». Το βιβλίο αυτό έχει τη δύναμη να αλλάξει κοσμοθεωρία στον αναγνώστη του. Αρκεί ο αναγνώστης να μην επιτρέψει στο Εγώ του να πει «Έλα μωρέ, υπερβολές, αυτό δεν με αφορά, εγώ δεν κάνω/είμαι έτσι...» Εάν κάποιος είναι διατεθειμένος να κάνει σοβαρή αυτοκριτική, στο βιβλίο αυτό έχει βρει τον ιδανικό σύμμαχο στο έργο του.  

Πού μπορούμε να σας συναντήσουμε;
Στο blog μου, www.beautyworkshop.gr, στον Instagram και Facebook λογαριασμό του blog, στο LinkedIn (/in/charitomenivonta/) και στο προσωπικό μου facebook account (/charitomeni.vonta).

 

Βιογραφικό

Η Χαριτωμένη Βόντα γεννήθηκε και ζει στον Πειραιά. Σπούδασε Ιταλική Φιλολογία στη Θεσσαλονίκη και εργάζεται ως δημοσιογράφος, μεταφράστρια, marketing (brand story) consultant, proofreader και επιμελήτρια κειμένων. Από τον Φεβρουάριο του 2017 συνεργάζεται με τη Νotos, όπου δημιουργεί το περιεχόμενο για το νέο eshop της εταιρείας. Μιλά άπταιστα αγγλικά, γαλλικά και ιταλικά, και λίγα ρωσικά και ισπανικά. Είναι "επαγγελματίας" αναγνώστρια και γράφει για τη ζωή μέσα από τα μάτια μιας beauty editor στο blog της www.beautyworkshop.gr. (https://www.linkedin.com/in/charitomenivonta/)